Hormonal Changes ಮತ್ತು Mood Swings – ಮಹಿಳೆಯರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ

   ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮೂಡ್ ಸ್ವಿನ್ಗ್ಸ್  ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಯೌವನ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆ, ಪ್ರಸವ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಮೆನೋಪಾಸ್ ವರೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕರಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ (“Mood Swings”) ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಪ ಅಥವಾ ದುಃಖ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದ ಅರಿವು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ.

ಹಾರ್ಮೋನ್ ಎಂದರೇನು?
ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂದೇಶ ವಾಹಕರಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ದೇಹದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಪ್ರಜನನ, ನಿದ್ರೆ, ಹಸಿವು, ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು:
*ಇಸ್ಟ್ರೋಜನ್ (Estrogen).
*ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟೆರೋನ್ (Progesterone).
*ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೆರೋನ್ (Testosterone – ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ).
*ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಹಾರ್ಮೋನ್.
*ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ (Stress hormone).
ಈ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು ಆಗಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಯಾವಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ?
1 . ಯೌವನಾರಂಭ (Puberty)
ಮಾಸಿಕ ಚಕ್ರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ:
*ಅಚಾನಕ್ ಕೋಪ
*ಅಳುವ ಸ್ವಭಾವ
*ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕಡಿಮೆ
*ಒಂಟಿತನದ ಭಾವನೆ
ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯ.

2. ಮಾಸಿಕ ಚಕ್ರದ ಮುನ್ನ (PMS – Premenstrual Syndrome)
ಮಾಸಿಕ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ:
*ಅಸಹನೆ
*ತಲೆನೋವು
*ದುಃಖ
*ದೌರ್ಬಲ್ಯ
*ಆತಂಕ
ಇವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನುಭಾವನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ(“Mood Swings” )ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

3. ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ
ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಇದರಿಂದ:
*ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂವೇದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು.
*ಬೇಗ ಕೋಪ ಬರುವುದು.
*ಅಳುವ ಸ್ವಭಾವ
*ಭಯ ಅಥವಾ ಆತಂಕ
ಇವು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು.

4. ಪ್ರಸವ ನಂತರ (Postpartum Period)
ಪ್ರಸವದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ “Baby Blues” ಅಥವಾ ಪ್ರಸಾವ ನಂತರದ ಖಿನ್ನತೆ ಕಾಣಬಹುದು.
ಲಕ್ಷಣಗಳು:
*ನಿರಂತರ ದುಃಖ
*ಮಗು ಕಡೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ
*ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕುಗ್ಗುವುದು
*ನಿದ್ರೆ ಸಮಸ್ಯೆ
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

5. ಮೆನೋಪಾಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ
45–55 ವರ್ಷಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮೆನೋಪಾಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ:
*ಭಾವನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು .
*ಕೋಪ
*ನಿದ್ರೆ ಸಮಸ್ಯೆ
*ಆತಂಕ
*ನಿರಾಸಕ್ತಿ
ಇವು ಕಾಣಬಹುದು.

  ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅರೋಗ್ಯನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ .
ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು (ಸೆರೋಟಿನಿನ್ ಮತ್ತು ಡೋಪಮೈನ್ ) ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತ ವೆ.

  ಸೆರೋಟಿನಿನ್ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ:
*ಖಿನ್ನತೆ
*ಆತಂಕ
*ಸಿಡುಕುತನ
ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಅದರಿಂದ   ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು  ಇದ್ದಾಗ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಕಾಣುವುದು ಸಹಜ.

ಭಾವನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ:
*2 ವಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖ.
*ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಯೋಚನೆ.
*ಅತಿಯಾದ ಆತಂಕ.
*ದಿನನಿತ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ.
ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಮನೋವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು.

ಭಾವನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು?
1. ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ
*ಹಸಿರು ತರಕಾರಿಗಳು
*ಹಣ್ಣುಗಳು
*ಒಮೇಗಾ-3 ಇರುವ ಆಹಾರ
*ಕಡಿಮೆ ಸಕ್ಕರೆ
* ಸಮತೋಲನದ ಆಹಾರ ಹಾರ್ಮೋನ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ.

2. ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ.
ದಿನಕ್ಕೆ 30 ನಿಮಿಷ ನಡೆ, ಯೋಗ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು:
*ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
*ಸಂತೋಷದ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
*ಮನಸ್ಥಿತಿ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

3. ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ.
7–8 ಗಂಟೆ ನಿದ್ರೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ನಿದ್ರೆ ಕೊರತೆ ಮೂಡ್  ಸ್ವಿಂಗ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಂತ್ರ 
ಧ್ಯಾನ, ಶ್ವಾಸ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

5. ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲ.
ಮಹಿಳೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. “ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ರಿಯಾಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ” ಎಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು.

6. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ
ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ, PCOS, ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಖಿನ್ನತೆಇದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಅಗತ್ಯ.

ಬಹುಸಂಖ್ಯೆ ಮಹಿಳೆಯರು Hormonal Mood Swings ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ದುರ್ಬಲತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೇಹದ ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಅದರಿಂದ:
*ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
*ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ ಇರಬೇಕು.
*ಮಹಿಳೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ  ಕಾರಣಗಳು
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ  ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಬಹುದು.
ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:
*ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ ,ನಿದ್ರೆ ಕೊರತೆ
*ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ
*PCOS ಸಮಸ್ಯೆ
*ಥಾಯ್ರೊಯ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ.
*ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು  ಜಂಕ್ ಫುಡ್ ಸೇವನೆ
ಇವುಗಳು ಹಾರ್ಮೋನ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

ಮಹಿಳೆಯರು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮಾತು
*ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ಸತ್ಯ.
*ನೀವು ದುರ್ಬಲರಲ್ಲ.
*ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ.
*ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಸಹಜ
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೂ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

  ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದಿನಚರಿ 
✔ ಬೆಳಗ್ಗೆ 10–15 ನಿಮಿಷ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ
✔ ದಿನಕ್ಕೆ 2–3 ಲೀಟರ್ ನೀರು
✔ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ
✔  ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಕಡಿತ
✔ ಮನದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು
ಇವುಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮತೋಲನ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಕುಟುಂಬದ ಪಾತ್ರ
ಮಹಿಳೆಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
“ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ r ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ
“ನಿನಗೆ ಏನು ಸಮಸ್ಯೆ? ನಾವು ಜೊತೆಗಿದ್ದೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಸಂದೇಶ
ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದು ಸಹಜ.
ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ನಿಜ.
ನೀವು ದುರ್ಬಲರಲ್ಲ.
ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ – ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರೆ ನೀವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗುತ್ತೀರಿ

ಕೊನೆಯಮಾತು
ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬದಲಾವಣೆ  ಮತ್ತು ಭಾವನೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು  ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನದ ಸಹಜ ಭಾಗ. ಆದರೆ ಅದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅರಿವು, ಸ್ವಯಂ ಆರೈಕೆ, ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ,  ಹಾರ್ಮೋನಲ್ ಮೂಡ್ ಸ್ವಿನ್ಗ್ಸ್  ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವುದು ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎರಡೂ ಆಗಿದೆ.